شهدا

دفاع‌مقدس

عکس‌ شهدا

[7 / 3 / 1399] رئیس بنیاد خوروبیابانک؛
[7 / 3 / 1399] مروری بر وصیت‌نامه سرباز حقیقت، حاج قاسم سلیمانی؛
[7 / 3 / 1399] با هدف زنده نگه داشتن یاد شهدا؛

 

کارنامه دفاع مقدس
بیت المقدس
بیت المقدس

عراق با تداوم اشغال خرمشهر مي کوشید آخرین و مهمترین اهرم فشار خود را براي واداشتن ایران به شرکت از موضع ضعف در مذاکرات  صلح  حفظ کند. متقابلاٌ  آزادسازي این شهر مي توانست نمـاد تحمیـل اراده جمهوري اسلامي ایران بر متجاوز و اثبات برتري اش در جنگ باشد . با توجه به اهمیت این منطقه در تعیین سرنوشــت جنــگ  عملیات  بیت المقدس  را سپاه و ارتش طراحي و اجرا کردند .  این عملیـات ترکیبي از عملیات اصلي و پشتیباني بود . عملیات پشتیباني را یک قرارگاه بــه نام فجر مرکب از یگان هاي سپاه و ارتش ­ که از عملیـات فتـح المبیـن در منطقه مانده بود ­ در فکه انجام داد و ضمن عقب راندن دشمن به سمت مرز  حدود 2000 اسیر گرفت . این قرارگاه در آخرین مرحله از عملیـات اصلي نیز به کار گرفته شد . اما در منطقه عملیات اصلي  در مرحلـه اول جاده اهواز ­ خرمشهر از کیلومتر 68 تا کیلومــتر 103 تصـرف و تثبیت گردید و کلیه رخنه ها ترمیم شد .  در مرحله دوم ضمن آزادسازي مسافت بیش تري از این جاده  پیش روي به سمت مــرز در محـدوده ایستگاه حسینیه آغاز شد . با این پیش روي مرکز ثقل قواي دشــمن بـه دست نیروي خودي افتاد که بر اثر آن  عراق از سویي عقبه لشکرهاي خـود را در جوفیر در معرض تهدید مي دید و از سوي دیگر در مورد حفظ  بصـره احساس نگراني مي کرد  ضمن آن که با رسیدن نیروها به مرز  تـأمین عقبه نیروهاي دشمن در خرمشهر نیز به خطر مي افتاد . از این رو عـراق هراسان از تکرار  فتح المبین   از منطقه وسیعي شــامل پادگان حمید  هویزه و جوفیر عقب نشیني کرد ؛ دو لشکر خود را عقب کشید تا آن هـا را از انهدام برهاند و در عین حال براي پدافند بصره از آنها استفاده کند .  در مرحله سوم  تهاجم براي آزادي خرمشهر آغاز شد. اما  هوشیاري و تمرکز نیروهاي دشمن در خطــوط پدافنــدي موجـب گردید مأموریت نیروهاي خودي به انجام نرسد .  در مرحله چهارم که قرارگاه فجر نیز در کنار سه قرارگاه قدس  فتح و نصر وارد عملیات شده بود  انسداد جـاده خرمشهر ­ شلمچه و تأمین   نهرعرایض  و  پل نــو   موجب گردید که نیروهاي عراقي تسلیم شوند و در نتیجه  خرمشهر در ساعت 11 صـبح روز 1361/3/3 آزاد گردید . در این عملیـات اغلـب اهـداف مـورد نظـر تحقق یافت و از جمله 180 کیلومتر از خط مرزي تأمین گردیــد هرچند بخشي از شلمچه و طلائیه در اشغال دشمن باقي ماند . در این عملیـات 8 لشکر و 12 تیپ مستقل عراقي از 50% تا 80% آسیب جدي دیدند . شرح عملیاتمقدمهپس از اینکه رژیم عراق در استراتژي خود که با هـدف کســب پیروزي سریع بر پایه  جنگ محدود و برق آسا  طرح ریزي شده بـود با شکست مواجه شد و نتوانست به اهداف اصـلي خـود از جملــه برانـدازي نظام جمهوري اسلامي ایران و تجزیه خوزستان دست یابد هدف محدودتري را انتخاب کرد تا با نیل به آن بتواند شرایط خود را به جمهوري اسـلامي ایران تحمیل کند.  خرمشهر و آبادان که در هجوم سراسري ارتش عراق یکي از محورهاي اصلي پیشروي بود از هفته دوم اصــلي تـرین هدف نظامي عراق شد و محور تمرکز قوا و فشـار دشـمن گردیــد تـا دشمن خرمشهر را به اشغال خود درآورد. دفـاع متعهدانــه و انقلابـي مردم از خرمشهر و در ادامه آن از آبادان سبب شد که ارتش عــراق از حملات مکرر براي اشغال آبادان نتیجه اي کسب نکند و تنها به محاصره آن اکتفا کند.  پس از توقف ارتش عـراق تـلاش هـایي بـراي آزادي خرمشهر و شکســت محاصــره آبــادان صــورت گرفـت؛ از جمله عملیات نصر (1359/10/16) و عملیات توکل (1359/10/20) با فرماندهي بني صدر و به کارگیري نیروي زمیني ارتش اجرا شد لیکن چون مبتني بـر بینـش نظامي کلاسیک و سنتي بود و ارتش عراق از این جنبه بــرتري داشت نتیجه اي حاصل نشد. پس از عزل بني صدر از فرماندهي کل قوا که زمینه رشد تفکر انقلابي و اتخاذ تدابیر جدید و بروز تحــول و ابتکـار عمل در طرح ریزي و اقدامات نظامي هموار شد و امکان هماهنگي سپاه و ارتش و نزدیکي این دو سازمان میسر گردید تحولي عظیم در مرحله جدید جنگ به وجود آمد طوري که در سال دوم جنگ طــي 9 مــاه چهار عملیات بزرگ با موفقیت به اجرا درآمــد و در جریـان آن 8600 کیلومترمربع از مناطق اشغالي آزاد شـد و در پــي آن دشــمن ناچـار به تخلیه 2500 کیلومترمربع دیگر از مناطق اشـغالي گردیــد.  چهـارمین و بزرگ ترین عملیــات از سلســله عملیــات آزادســازي منـاطق اشغالي عملیات بیت المقدس بود که با اجراي آن بیش از 5000 کیلومـترمربع از مناطق اشغالي آزاد شد و تحول سیاسي و نظامي عظیمــي بــه نفع جمهوري اسلامي پدید آمد.  مرحله اول عملیات: عملیات در بامداد 1361/2/10 با سه قرارگاه عملیاتي قدس فتح و نصر بـه فرمانـدهي قرارگــاه مرکزي کربلا آغاز شد و رزمندگان با عبور از کارون موفق شدند به جـاده اهـواز­ خرمشهر دست یابند.  مرحله دوم عملیات: در این مرحله که در سـاعت 22:30 روز 1361/2/16 آغاز شد رزمندگان قرارگاه هاي فتح و نصر در محور حسینیه به نوار مرزي رسیدند. بنابراین دشمن مجبور شد از هویزه و جفیر عقب  نشیني کند.  مرحله سوم عملیات: مرحله سـوم در ساعت 22 روز 1361/2/19 آغاز شد و هر چند تلفات و خسـارات ســنگین بر دشمن وارد آمد لیکن هوشیاري و تمــرکز نیروهــاي عراقي در خطوط پدافندي موجب شد رزمندگان نتوانند به اهداف تعیین شده دست یابند.  مرحله چهارم عملیات: در این مرحلـه از عملیـات کـه بـا ســه قرارگاه عملیاتي قدس فتح و نصر در ســاعت 22:30 1361/3/1 آغـاز شد نیروهاي عمل کننده موفق شدند پس از محاصره خرمشهر و اسیر کردن نیروهاي دشمن این شهر را در ساعت 11 صــبح 1361/3/3 (پس از 575 روز اشغال) آزاد کنند.  شهیدان و مجروحان: موفقیت ایـن عملیات حاصل فداکاري همه رزمندگان شرکت کننده به خصوص ایسـتادگي و از جان گذشتگي حدود 6000 شهید و 24000 مجروح مي باشد. نتایج:  ­دستیابي به کلیه اهداف عملیات ­وسعت منطقه آزاد شده: 5380 کیلومترمربع ­تلفات عراق: 16000 کشته و مجروح 19000 اسیر ­انهدام تجهیزات دشمن: حدود 550 تانــک و نفـربر 53 هواپیما 50 خودرو 3 هلي کوپتر  ­غنائم: حدود 50 تانک و نفربر 300 خودرو 30 قبضه توپ تلاش براي طرح ریزي و اجراي عملیات بیت المقدس در موقعیت بسیار حساسي انجام شد؛ وضعیت داخلي کشور با انهدام بقایاي ضدانقلاب به تدریج رو به بهبودي و ثبات پیش مي رفت. اوضاع منطقه نــیز بـه دلیل نگراني امریکا از نتایج ناشي از پیروزي ایران بر عراق به گونه اي آشکار ملتهب بود ضمن این که مناسبات اعراب و اسرائیل با آمادگي اسـرائیل براي تهاجم به جنوب لبنان در وضعیت حساسي قرار داشت. در چنیـن موقعیتي بي گمان نتیجه عملیات بیت المقـدس بـراي ایـران منطقه و عراق بسیار سرنوشت ساز و تعیین کننده بود لذا سرعت عمل در اجراي این عملیات براي ایران بسیار با اهمیت بود و نقش مؤثري داشت. علل انتخاب منطقهپس از آزادسازي مناطق غرب رودخانه کرخه در عملیــات فتـح المبین منطقه عمومي غرب رودخانه کارون یعني آخرین منطقه اشــغالي جبهه جنوب که همچنـان در دسـت دشـمن قـرار داشــت در رونـد سلسله عملیات هاي آزادسازي مناطق اشغالي قرار گرفت. بر خلاف گذشـته که در زمینه انتخاب منطقه براي عملیـات گــاهي بیــن فرماندهان نظامي اختلاف نظر به وجود مي آمد در مورد این منطقه اتفاق نظر کـاملي وجود داشت به همین دلیل بلافاصله پس از اتمام عملیات فتح المبین مقدمات اجراي عملیات بیت المقدس فراهم شد.  در اجراي عملیـات جدید از آن جهت بر سرعت عمل تأکید مي شد که دشمن اطمینان داشت آزادسازي این منطقه هدف عملیات بعدي جمهوري اسلامي است لذا سهل انگاري در این امر افزایش آمادگي دشمن و دشوارتر شدن کار نیروهاي خـودي براي رسیدن به اهداف را در پي داشت. ضمن این که دشمن از مدت هـا پیش بر اقدامات پدافندي خود در ایـن منطقـه افـزوده بـود.  بـا آن که فرماندهان نظامي منطقه غرب کارون را بـراي عملیـات انتخـاب کـرده بودند ولي هنوز نگراني هایي وجود داشت؛ فرمانده کل سپاه در این بـاره گفت:     همچنان از نظر تاکتیکي ایـن نگراني وجود داشت که   [ آیا ]   دشمن در پشت جاده اهواز­ خرمشهر در مقابل ایستگاه حسینیه از چـه موقعیتي به لحاظ استحکامات و استعداد برخوردار است؟ غلبه بــر این نگراني با به دست آوردن اطلاعات از عمق   [ منطقه استقرار ]   دشمن و همچنین پیدا کردن یک منطقه استراتژیک عملیاتي که کلید منطقــه بود برطرف شد. منطقه جنوب کوشک تا شمال ایستگاه حسینیه قلب منطقـه بود که با تسلط بر این منطقه مي توانستیم براي دشـمن مشـکل ایجاد کنیم. در این منطقه لشکر 3 به عنوان احتیاط لشــکر 11 و تیپ 48 در خرمشهر و لشکرهاي 5 و 6 در شمال منطقه بودند. دوگـانگي مأموریـت احتیاط     هاي دشمن ما را از اهمیت منطقه آگاه کرد. موقعیت منطقهمنطقه عمومي جنوب غربي اهواز و غرب رودخانه کارون در میان چهـار مانع طبیعي قرار دارد که به ترتیب از شمال به رودخانـه کرخــه کور از جنوب به رودخانه اروند از شــرق بــه رودخانــه کارون و از غرب به هورالهویزه و شط     العرب منتهي مي شود. زمین ایــن منطقه به لحاظ برخورداري از موانع طبیعي از چهار سمت به هم پیوســته و بـه شکل مستطیل مي باشد که به دلایلي براي هر دو کشور ایران و عــراق از نظر استراتژیکي با ارزش است.  وضعیت دشمن ارتش عراق تدابیر پدافندي ویژه اي در این منطقه داشت. و نحوه آرایش نیروهاي دشمن با توجه به موقعیت زمین به صورت مثلثي بود؛ ضلع شرقي آن به طول حـدود 100 کیلومتر در امتداد رودخانه کارون از خرمشهر تا آبادي ملیحـان واقـع در 20 کیلومتري جنوب غربي اهواز قرار داشت؛ ضلع شمالي آن حـدود 60 کیلومتر از ملیحان در امتداد کرانه جنوبي رودخانـه کرخـه کـور هویـزه رودخانه نیسان تا هورالعظیم کشیده شده بود و ضلع بزرگ این مثلث نیز خط مرزي دو کشور از محل تلاقي رودخانـه نیسـان بـا هـورالعظیم تـا پاسگاه ژاندارمري  حدود  در کرانه نهر خین به طــول 150 کیلومتر بود.  تدبیر پدافندي دشمن در ضلع شمالي مثلث که شامل شرق هورالعظیم ساحل رودخانه هاي نیسان و کرخه و ادامه خط دفاعي در حوالـي آبادي ملیحان و به طرف جنوب تا پادگان حمید مي با شـد چنیــن بود: ایجاد استحکامات فشرده بهـره بــرداري از موانــع هورالعظیم و مناطق آب گرفتگي تهیه قدرت آتش بسیار و پیش  بیني احتیاط هــاي قوي براي انهدام رخنه هاي احتمالي با استقرار دست کم دو لشکر تقویـت  شده 5 مکانیزه و 6 زرهي.  اساساً تدبیر پدافندي دشمن در این منطقه مبتني بر این باور بود که سمت اصلي تهـاجم نیروهــاي خــودي از جاده اهواز­ خرمشهر خواهد بود زیرا­ بر پایه روش هاي کلاسیک­ وجود این جاده به عنوان عقبه مطمئن بهترین راه کار شناخته مي شد. بنابراین دشـمن عــلاوه بــر اســتقرار دو لشــکر تقویـت شده 5 مکانیزه و 6 زرهي استحکامات و مواضع بسیاري را با بهره برداري از موانع طبیعــي ایجاد کرده بود.  تدابیر پدافندي عراق در ضلع شرقي منطقه در امتداد رودخانه کارون­ با توجه به ناآگاهي دشمن از سمت اصلي تک نیروهاي خـودي­ بسیار ضعیف بود و تنها در برخي از نقاط مواضعي را به وجود آورده و بـا اتکا به یگان هاي سبک تأمیني و پوششي بــه احتیـاط هاي متحرک و غیرمتحرک بسنده کرده بود. لشکر 3 زرهي ارتش عراق بــا استقرار در سه محل جداگانه در غرب جاده اهواز­ خرمشــهر وظیفــه دفاع را به عهده داشت. فاصله نیروهاي تأمیني و پوششي دشمن از سـاحل غـربي رودخانه کارون سبب شد که نیروهاي خودي با تــدبیر عملیـات عبور از رودخانه نیروهاي دشمن را غافل گــیر کننــد.  در ضلع جنوبي (منطقه خرمشهر) دشمن در دو سمت شرقي و شـمالي آرایـش گرفتـه بــود تا هرگونه عملیات عبور از رودخانه در تک جبهه اي به داخل خرمشهر و یـا ورود به این شهر از سمت شمال را مهــار کنــد. ایجاد استحکامات در خرمشهر با تخریب ساختمان ها براي جلوگیري از جنگ تن به تن بخش دیگري از تلاش دشمن به منظور حفظ خرمشهر بود. طرح عملیاتطرح ریزي عملیات بیت المقدس با توجه به تفاوت هاي آشکار زمین این منطقه با سایر مناطق عملیاتي به ویژه منطقه عملیــاتي فتـح المبین از پیچیدگي و دشواري هاي نسبتاً زیادي برخوردار بود.  اشاره شد که  بودن عارضه و ناهمواري در زمین منطقـه  امتیـازي بـراي دشـمن بـود زیرا یگان هاي زرهي و مکانیزه دشمن در این منطقه به خوبي مـي توانستند مانور کنند. همچنین وسعت منطقه سه برابر منطقه عملیاتي فتح المبیـن بود و این علاوه بر اینکه ضرورت افـزایش نیروهـاي خـودي را ایجـاب مي کرد براي طرح ریزي و هدایت نیروهــا نـیز مستلزم برخورداري از تواني ویژه و پیچیدگي خاصي بود؛ به خصوص این که مهم ترین ویژگي عملیات بیت المقدس طرح ریزي عملیات براي عبور نیروهـا از رودخانه بود. الف) اهداف و مأموریتاز دیدگاه نظامي اهداف عملیات بیت المقدس شــامل انهـدام نیروهاي دشمن و آزادسازي سرزمین هاي اشغالي در غرب رودخانه کارون و نـیز تهدید بصره به منظور وادار ساختن عراق به پرداخت خسارت هاي جنگ بود. در این میان آزادسازي شهر خرمشهر از نظر استراتژیکي و سیاسي اهمیت ویژه اي داشت. افزون بر ایــن خــارج کـردن شهرهاي اهواز حمیدیه سوسنگرد و جاده اهواز­ آبادان از برد توپخانه دوربــرد دشمن ترمیم مرز بین المللي و آزاد کـردن جـاده مواصـلاتي اهـواز­ خرمشهر بخش هاي دیگري از اهداف عملیات بود.  ب) سازمان رزمنکته مهم در سازمان رزم این عملیات همکاري نزدیک سپاه و ارتش بود که در طول دوران جنگ نظیر نداشت.  یگان هاي سپاه که در این عملیات شرکت داشتند عبارت بودند از: تیـپ بیـت المقـدس­ تیـپ 27 محمد رسول الله (ص)­ تیپ 7 ولي عصر (عج)­ تیپ 30 زرهي­ تیپ 8 نجف اشرف­ تیپ 31 عاشورا­ تیپ 14 امام حسین (ع)­ تیپ 37 نور­ تیپ 21 امام رضا (ع)­ تیپ 41 ثارالله­ تیپ 46 فجر­ تیپ 22 بــدر­ تیپ 25 کربلا استعداد هر یگان سپاه بالغ بر 7 تا 10 گردان نیرو بود. مجموع استعداد نیروهاي سپاه تا پیش از شروع عملیات بین 85 تــا 95 گردان پیاده و چهار گردان زرهي بود که با آغاز عملیات به 100 گـردان پیـاده و زرهي رسید.  یگان هاي ارتش که در این عملیات شرکت داشتند عبارت بودند از: لشکر 16 زرهي­ تیپ 37 زرهي­ لشکر 21 پیــاده­ تیپ 55 هوابرد­ لشکر 92 زرهي­ تیپ 58 ذوالفقار­ تیــپ 23 نوهـد­ تیپ 3 پیاده از لشکر 77  مجموع استعداد نیروهاي ارتش بــالغ بـر 24 گردان زرهي و مکانیزه و 14 تا 15 گردان پیاده بود. ج) طرح مانوربا توجه به موقعیت زمین منطقه و نحوه استقرار دشمن نیروهاي ارتـش و سپاه در پي بررسي هاي جداگانه دو راه کار پیشنهاد کردند که متأثر از دو بینش متفاوت بود. بنا به نظر فرماندهان ارتش اتکا به جــاده اهواز­ خرمشهر و تهاجم از شمال به جنـوب بهـترین راه کـار بـراي اجـراي عملیات بود به ویژه این که ارتش در عملیات 16 دي مــاه موسـوم به هویزه­ تنومه که هدف آن استقرار در ساحل غربي رودخانه شـط العرب بود همین راه کار را انتخاب کرده بود. در ایـن طـرح عملیــات عبور از رودخانه کارون­ به صورت بسیار محدود­ در منطقه فارسیات تنهــا به عنوان تلاش پشتیباني در نظر گرفته شــده بــود.  راه کار دوم عبور از رودخانه کارون به عنوان تلاش اصلي بود که فرماندهان سـپاه پیشـنهاد کردند. این پیشنهاد را فرمانده کل سپاه (محسن رضایي) مطرح کرد. وي بر این باور بود که در صورت عبور از رودخانه کــارون و تصـرف منطقه حسینیه نیروهاي خودي بر نقطه سرکوب منطقه تسلط خواهند داشت و موقعیت دشمن در جبهه شمالي در خرمشهر و در شرق بصــره متزلزل مي شود. مهم ترین ویژگي مثبت این طرح غافــل گـیر کردن نیروهاي دشمن نسبت به سمت تک و عدم استقرار آنها در مواضع بود ضمن این که نیروهاي خودي نـیز بـر خـلاف آرایـش دشـمن وارد زمیـن منطقـه مي شدند و سریع تر به اهداف خود به ویژه خرمشــهر مـي رسیدند. بر اساس این طرح عقبه هاي لشکر 5 و 6 ارتش عراق نیز تهدید مي شد. با توجه به ویژگي هاي مثبت این طرح سرانجام پیشنهاد سپاه پذیرفته شد.  بنابر طرح مانور نهایي سه قرارگاه قدس فتح و نصر در سه محور اجراي عملیات را بر عهده داشتند که مأموریت و سـازمان هـر یـک بـه شرح زیر بود:  1ـ قرارگاه قدس (محور شمالي) این قرارگاه در محور شمالي مأموریت داشت تا با تهاجم به خاکریزهاي مقدم دشمن در جنوب رودخانه کرخه و تصرف سر پل مناسب در آن جـا (جنوب رودخانه) دشمن را همچنان درگیر نگاه دارد تا قرارگاه هاي نصر و فتح به سمت اهداف خود پیشروي کنند. قرارگاه قدس چهار تیپ مستقل از سپاه پاسداران و یک لشکر و یک تیپ مستقل از ارتش را زیر امر خود داشت که یگان هاي سپاه و ارتش به صورت ادغامي در پنج محور کلـي شامل قدس 1 2 3 4 و 5 عمل مي کردند.  2­ قرارگاه فتح (محور میاني) این قرارگاه در جبهه میاني مأموریت داشت با عبور از رودخانه کارون در غرب این رودخانه سرپلي تصرف کرده و در خیز اول خود تا جاده اهواز­ خرمشهر پیشروي کند و در مراحل بعدي عملیات به منظور تأمین مـرز تک خود را ادامه دهد. قرارگاه فتح سه تیپ مستقل از سپاه و یک لشکر و دو تیپ از نیروي زمیني ارتش را زیر امر خود داشت که این یگان ها به صورت ادغامي و در چهـار محـور کلـي شـامل فتـح 1 2 3 و 4 عمـل مي کردند.  3­ قرارگاه نصر (محور جنوبي) این قرارگاه در محور جنوبي و در جنـاح چـپ قرارگـاه فتـح مأموریـت داشت تا از رودخانه کارون عبور کرده و سرپلي را تصرف و تأمین کنـد و بنا به دستور به پیشروي خود ادامه داده و ضمن انهدام دشمن و تـأمین شهر خرمشهر و مرز جناح چپ عملیات را پوشش دهد. قرارگــاه نصر چهار تیپ مستقل از سپاه پاسداران و یک لشکر و یک تیپ از ارتـش را تحت امر خود داشت که این یگان ها به صورت ادغامي و در پنـج محور کلي شامل نصر 1 2 3 4 و 5 عمل مي کردند.  مأموریت خاص هر یک از قرارگاه هاي سه گانه در ترکیب کلي تأمین اهداف مورد نظـر را تسهیل مي کرد. قرارگاه قدس پس از درهــم شکســتن مواضع و استحکامات دشمن در محور شمالي مأموریت داشت نیروهاي دشمن را درگـیر نگـه دارد؛ موفقیت در اجراي این امر منجر به موفقیت دو قرارگاه فتح و نصـر مي شد. قرارگاه فتح پس از اجراي عملیات عبور از رودخانـه بـه عنوان مهم ترین و دشوارترین اقدام عملیاتي مي بایست با 15 تـا 20 کیلومتر پیشروي در عمق سرپل وسیع و گسترده اي را تصرف و تأمین مـي کرد. موفقیت قرارگاه فتح در این عملیات موقعیت دشــمن را در کـل منطقه متزلزل مي کرد. همچنین قرارگـاه نصـر مأموریـت داشـت بـا عبور از رودخانه کارون و تأمین جناح چپ عملیات از منطقه شمال شـرقي وارد خرمشهر شود.  نظر به دشواري هاي عملیات عبور از رودخانه کـه براي نخستین بار در جنگ انجام مي گرفت و عــدم درک دشـمن از توانایي ایران براي اجراي این عملیات احتمال غافل گــیري دشمن در تاکتیک عملیات و در نتیجه احتمال پیروزي نیروهاي خودي را افــزایش مي داد. ضمن این که نیروهاي خودي با اتکا به ایـن تاکتیـک  جنـاح دشمن  را مورد حمله قرار مي دادند که این اقدام بر آسیب پذیري دشمن مي افزود.  در عین حال با توجه به عملیات عبور از رودخانه  پــذیرش خطر  براي تصمیم گیري لازم بود زیرا در صورت آمادگي دشمن و تهــاجم آنهـا به نیروهاي خودي خسارت هایي که به خودي وارد مي شد بیشتر بـه یک مصیبت قابل تشبیه بود تا چیز دیگر.  برابر این طرح کـه  طـرح عملیاتي کربلاي 3  نام داشت نیروي هوایي و هوانیروز ارتش پشتیباني عملیـات را بر عهده داشتند. نقش برادران جهاد سازندگي نیز در این زمینه بسیار مهم بود. شرح عملیاتسرعت عمل نیروها براي کسب آمادگي لازم و فــراهم سـازي مقدمات اجراي عملیات بیت المقدس همچنان از ضروریات کار به شمار مي رفت زیرا با توجه به افزایش جابه جایي ها و نقل و انتقالات نیروهاي خودي در غرب رودخانه کارون و استقرار آنها در ســاحل ایــن رودخانه احتمال هوشیاري دشمن وجود داشت. به همین دلیل برخي پیشنهاد مـي کردند که پیش از آغاز عملیات نیروهاي خودي در ساحل رودخانـه کـارون بـه سرپل گیري اقدام کنند.  بدین ترتیب پس از اقدامات و تلاش هایي که در کمتر از یک ماه انجــام شــد در سـاعت 3 بامداد روز 10 اردیبهشت 1361 عملیات بیت المقدس با رمز  یا علي  بن ابي طالب (ع)  آغاز شد. نخستین خبر درگیري با دشمن 55 دقیقه بعد از نیمه شب بــه قرارگاه رسید و تا سه ساعت پس از آن به تدریج تمام یگــان هــاي خودي با دشمن درگیر شدند.  پیشروي سریع نیروها در محور قرارگاه فتح ابهـام موجود را در مورد هوشیاري دشمن به ویژه در این محور برطرف کـرد و مشخص شد که دشمن از سمت اصلي تک غافل بوده است. مرحله اول عملیاتدر این مرحله یگان هاي قرارگاه قدس با دشمن درگیر شدند اما تنها در محور قدس 4 موفق به عبور از مواضع دشمن و تصرف سرپل در جنوب رودخانه کرخه شدند. یگان هاي قرارگاه فتح نیز توانستند به آســاني به جاده اهواز­ خرمشهر رسیده و در آنجا مستقر شوند و تنها در الحـاق بـا قرارگاه نصر دچار مشکلاتي شدند. در محـور قرارگــاه نصــر با وجود پیشروي برخي یگان ها به دلیل ناهماهنگي در پیشروي و عوامـل دیگر درگیري به روز کشیده شد و یگان هاي ایـن قرارگـاه موفـق بـه تأمین اهداف خود نشدند. عدم الحاق در محور قرارگاه نصر و افــزایش فشار دشمن سبب شد که کل منطقه متصرفه در محدوده قرارگاه نصر تهدیـد شود.  در پایان روز اول عملیات وضعیت کلي نیروهـاي خـودي بـه این شرح بود: قرارگاه هاي نصر و فتح سرپلي به وسعت 800 کیلومترمربع را به تصرف درآورده و قرارگاه قدس از پنج محور خــود تنهـا در دو محور موفق به اجراي مأموریت شده بود. با توجه به وسـعت منطقـه سـرپل و غفلت دشمن از سمت اصلي تک تعادل دشمن در این عملیات بـه طـور اساسي درهم ریخت به گونه اي که تـا پایـان عملیـات توانـایي مهار اوضاع و به دست گیري ابتکار عمل را نداشت. پاتک دشمن عراق پس از آگاهي از سمت اصلي تک و موفقیـت نیروهــاي خودي در مرحله اول عملیات تلاش هاي خود را آغاز کرد؛ دشمن ابتدا بـا فشاري سنگین سرپل آزاد شده در جنوب رودخانه کرخه در محور قرارگاه قدس را بازپس گرفت. در محور قرارگاه فتح نیز دشمن تلاش کــرد نیروهاي خودي را از پشت جاده اهواز­ خرمشهر عقب براند به همین منظور بـا استفاده از عدم الحاق بین دو قرارگاه فتــح و نصــر و بـا رخنه در این شکاف فشار سنگیني به نیروهاي خودي وارد آورد و سرانجام تیپ هاي 7 ولي عصر و 27 حضرت  رسول (ص) را وادار به عقب  نشیني کرد.  در محور قرارگاه نصر نیز وضعیت بحراني و نامساعد بود؛ رخنه هاي موجود به دلیل عدم هماهنگي در پیشروي و انجام نشدن الحاق موجب تشدید فشار دشمن بر نیروهاي خودي شد. بنابر گزارش هاي موجود در چنیـن وضعیتي صدام به نیروهایش فشار بسیاري براي بازپس گـیري مواضع آزاد شده وارد مي کرد.  با وجود فشار شدید دشـمن بــه ویژه در منطقه سرپل­ که با به کارگیري تیپ 10 زرهي آغاز شده بود­ نیروهاي خـودي در بدترین وضعیت و در حالي که فاقد آتش پشتیباني و مواضع مناسـب بودند به مقاومت خود ادامه دادند و با آن که تانک هاي دشمن توانستند در مواضع خودي نفوذ کنند اما رزمندگان با رشادتي بي نظیر بــار دیگر رخنـــه هـــا را تـــرمیم و کـــل منطقـــه سـرپل را حفظ کردند. شب دوم نیروهاي خودي به دلیل تصرف و تأمین سرپل در وضعیت نسبتاً خوبـي به سر مي بردند ولي عدم تأمین عقبه و انجام نشدن الحاق بــه عنوان مهم ترین معضل عملیات موجب نگراني فرماندهي عملیات شده بود لذا قرارگاه هاي فتح و نصر مأموریت یافتند رخنه هاي موجـود در مواضع را ترمیم کنند و قرارگاه قدس نیز موظف شــد مواضــع از دست رفته را تصرف کند.  بدین ترتیب در شب دوم عملیات برخي از رخنـه ها ترمیم شد ولي عملیات بازپس گیري مواضع از دست رفتـه در محـور قرارگاه قدس ناکام ماند و نیروهاي این قرارگاه بار دیگر به مواضــع قبلـي خود عقب  نشیني کردند. مرحله دوم عملیات پس از مرحله اول عملیات که یک هفته طول کشید براي اجراي مرحله دوم عملیات با توجه به استقرار دشمن در غرب جاده اهواز­ خرمشـهر دو راه کار پیش  بیني مي شد:  1­ ادامه تک به سمت مرز به منظور دسترسـي بیشــتر بـه عقبه هاي نیروهاي دشمن و تهدید بصره.  2­ پیشروي به سـمت خرمشـهر بـا پیشـروي از غـرب جـاده اهواز­ خرمشهر.  به نظر مي رسـید بـدون انهــدام نیروهـاي دشمن تصرف خرمشهر با چرخش به سمت این شهر از روي جاده اهــواز­ خرمشهر ممکن و عملي نباشد بنابراین در اولویــت اول مــي  بایست نیروهاي دشمن منهدم و مرز تأمین مي شد سپس تلاش بــراي ورود بـه داخل خرمشهر انجام مي گرفت. بر همین اساس در مرحلــه دوم عملیات دو قرارگاه نصر و فتح مأموریت یافتند به سمت مرز پیشروي کنند و قرارگاه قدس نیز موظف شد با تظاهر به تک همچنان دشمن را درگیر نگه دارد.  مرحله دوم عملیات در ساعت 22:30 روز 16 اردیبهشت 1361 با هدف رسیدن به مرز بین المللي و محاصره خرمشهر آغاز شد. نیروهاي قرارگاه فتح در آغاز حمله خود به جاده مرزي رسیدند ولي نیروهاي قرارگاه نصـر زیر فشار شدید دشمن قرار داشتند. پس از روشن شدن هــوا درگیري میان دو طرف ادامه یافت و نیروهاي خودي با اتکا به کانالي که خط حـد دو قرارگاه فتح و نصر محسوب مـي شـد در بـرابر پاتـک هـاي دشمن مقاومت کردند که سرانجام نیروهاي دشمن از غرب جــاده دسـت به عقب  نشیني دشمن  دشمن در مرحله نخست عملیات طي ده روز نیروهـاي بسیاري را وارد منطقه کرد تا مناطق آزاد شده را بازپس گیرد. ولي نتیجه اي نگرفت بـه ویژه این که در مرحله دوم عملیات نیروهاي خودي به سهولت بــه مرز بین المللي رسیده و منطقه را تصرف و تأمین کردنــد.  در واقع وضعیت دشمن در این منطقه به دلیل تاکتیک ویژه عملیات و حضور نیرومند قواي نظامي ایران درهم ریخته بود. به عبارت دیگر دشمن در موقعیـتي قـرار گرفته بود که توان مقابله مؤثر با نیروهاي خودي را نداشت و تداوم ایـن وضعیت مي توانست علاوه بر انهدام نیرو بصره را نیز در معـرض خطر قرار دهد به همین دلیل دشمن تصمیم به عقب  نشیني گرفـت.  در این حال عراق براي جلوگیري از فروپاشي یگان  هــایش بـه هنگام عقب  نشیني تدبیر خاصي اتخاد کرد. از سوي دیگر نیروهـاي قرارگـاه قدس پس از اطلاع از عقب  نشیني دشــمن از محــور شمالي صبح روز 19 اردیبهشت 1361 پیشروي کرده و دشمن را تعقیب نمودند.  بدین ترتیب جاده اهواز­ خرمشهر که در اشغال دشمن بود آزاد شد و عقبه نیروهاي خودي به جاي تکیه بر رودخانه کارون روي خشکي و با اتصال به اهواز برقرار شد. مرحله سوم عملیاتخبرهاي رسیده مبني بر خروج نیروهاي عراقي از خرمشــهر و افزایش روحیه نیروهاي خودي به دلیل پیروزي در عملیات ســبب شـد مرحله سوم عملیات با شتاب بیشتري انجام شود. بـه نظـر مـي رسـید شتاب دشمن در عقب  نشیني به منظور جلوگیري از خسارت و تلفــات بیشتر انجام مي گرفت لذا مرحله سوم عملیات با هدف آزادسازي خرمشهر با به کارگیري دو قرارگاه فتح و نصر طرح ریزي شـد و در ساعت 22 روز 19 اردیبهشت 1361 به اجرا درآمد. حضور پرشمار نیروهاي دشـمن در منطقه شلمچه و همچنین خستگي روزافزون نیروهاي خودي باعث شـد نیروها پس از مقداري پیشروي در سه کیلومتري شلمچه استقرار یابند.  گرچه در این مرحله اهداف مورد نظر به طور کامـل تــأمین نشـد ولي شمار بسیاري از نیروهاي عراقي به هلاکت رسیدند و اطلاعــاتي نیز از چگونگي آرایش دشمن به دست آمد که مقدمه مرحله چهارم عملیـات و فتح خرمشهر بود. مرحله چهارم عملیاتدر پي بازسـازي یگـان هـا و انتقـال قرارگـاه فجـر از منطقــه فکه با سازمان دهي جدید مرحله چهارم عملیات با سازمان سه قرارگــاه فتح فجر و نصر طرح ریزي شد. بر اساس تدبیر جدید مقرر شــد نیروهـا با مسدود کردن عقبه دشمن از جاده شلمچه و سپس ورود به داخل شـهر ضمن محاصره خرمشهر بخش وسیعي از نیروهاي دشـمن را منهـدم و به محاصره درآورند.  مرحله چهارم عملیــات در ساعت 22:30 روز اول خرداد 1361 آغاز شد. در این مرحله نیروهاي قرارگاه فتح به پلیـس راه خرمشهر رسیدند و نیروهاي قرارگاه فجر پل نو را تصـرف و بــه سمت اروندرود پیشروي کردند. در این حال نیروهــاي قرارگــاه نصـر نیز با پیشروي در امتداد مرز و پاک سازي و انهدام دشمن به سـمت جنوب و به سمت نهر خین حرکت کردند. مقاومت عراقي ها به ویژه در پل نـو به منظور باز نگه داشتن عقبه نیروهــاي خــود نتیجـه اي دربر نداشت و سرانجام در سوم خرداد 1361 بر خلاف تصور دشمن که در دروازه هاي شرقي شمالي و جنوبي در کمین نیروهاي خودي بود رزمندگان اسلام از دروازه هاي غربي و شمالي و از همان محوري که دشمن وارد خرمشـهر شده بود وارد خرمشهر شده و شهر را آزاد کردند. خسارات و تلفات دشمندر این عملیات 19000 تن از نیروهاي عراقي اسیر و 16000 تن دیگر کشته یا زخمي شدند. همچنین 550 دستگاه تانک و نفربر 50 دسـتگاه خودرو ده ها قبضه توپ 53 فروند هواپیما و سه فروند هلي کوپتر دشمن نیز در این عملیات منهدم شدند. ارزیابي عملیاتفتح خرمشهر به عنوان بزرگ ترین پیروزي سیاسي­ نظــامي جمهوري اسلامي ایران در سال دوم جنگ از اهمیت بسـیاري بـرخوردار بـود. در این عملیات حدود 5400 کیلومترمربع از سرزمین هاي اشغالي آزاد شد و دشمن متجاوز براي اجتناب از تلفـات بیشـتر و حفــظ ارتـش خود و همچنین حفظ بصره با سرافکندگي بسیار از خاک ایران عقب نشسـت. در واقع مقاومت رزمندگان اسلام در خرمشهر که موجــب زمیـن گیر شدن نیروهاي عراقي و در نتیجه فتح خرمشهر شد شکست و هزیمـت را براي عراق به ارمغان آورد.  بدون تردیـد دشـمن بـا وجـود وضعیت نامطلوبي که با آن روبه رو بود به دلیل اهمیت منطقــه خرمشـهر تلاش مي کرد این منطقه را به عنوان تنها برگ برنـده حفـظ کـرده و جنگ را آبرومندانه تمام کند ضمن این که از احتمال سقوط بصره نیز نگران بـود. در چنین وضعیتي و بــه مــوازات تــلاش رزمندگان براي آزادسازي خرمشهر دشمن تلاش هاي مضاعفي را بـراي آمـادگي نیروهـاي خود جهت حفظ خرمشهر انجام داد؛ به همین دلیل دشمن در این عملیات بـه لحاظ مکان و تا اندازه اي در مورد زمان هوشیار بــود و از ایـن دو جنبه غافل گیر نشد. به عبارت دیگر بایـد دلیـل شکسـت دشـمن و پیروزي نیروهاي خودي را مورد ارزیابي قرار داد.  بدون تردید آزادسـازي مناطق اشغالي و فتح خرمشهر نتیجه یک استراتژي بــرتر بــود. پیروزي هاي پي درپي در عملیات هاي چهارگانه در مقایسه با شکست بـني  صدر در عملیات هاي چهارگانه تنها به دلیـل بینـش نظـامي مبتــني بر حضور نیروهاي مردمي و انقلابي در عرصه جنگ و ترکیب مقدس ارتش و سپاه بود. نشانه هاي موفقیت این حرکت به عنوان ویژگي مـانور عملیـات با عقب  نشیني لشکرهاي 5 و 6 ارتش عراق نمایان شد. دشــمن بـا این عقب  نشیني منطقه مقابل قرارگاه قدس را فداي حفظ بصره کرد و پس از آن نیز با افزایش فشار نیروهاي خودي خرمشهر را فداي بصره کـرد. بنابراین فروپاشي دشمن را باید در ویژگي طرح مانور عملیات و سرعت عمل نیروها در عبور از رودخانه و تصرف سرپل بزرگ جست و جو کرد.  با توجه به ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر که در وضعیت خاصـي انجـام گرفت یکي از مسائل مهمي که نیاز به بررسي دارد علت توقف ایران در عملیات بیت المقدس در مرزهاي بین المللي و خودداري نیروهـا از ادامه پیشروي به سمت بصره مي باشد. در واقع تأخیر در پیشروي به سـمت بصره منجر به تحکیم مواضع دشــمن و در نهایــت ناکامي در عملیات رمضان شد. حال آن که اصل مهم نظامي  استفاده از موفقیـت و تعقیب دشمن  ایجاب مي کرد نیروهاي ایران در موقعیــتي کـه دشمن از نظر روحي و استحکامات دچار ضعف و استیصال شده بود به ســمت بصره پیشروي کنند. از سوي دیگر دشمن در آخرین مراحل عملیات بــه دلیل عدم اطمینان در مورد سمت حرکت نظــامي نیروهــاي ایراني تصمیم گرفت از خرمشهر خارج شود ولي بصره را حفظ کند لذا بـا توجـه بـه اندیشه دفاع از بصره خرمشهر را از دست داد.  بدین ترتیب طي 9 ماه مناطق اشغالي ایران آزاد شد و در ایــن میــان عملیـات شگفت انگیز بیت المقدس (فتح خرمشهر) آخرین عملیــات از سلسـله عملیات هاي آزادسازي مناطق اشغالي بود که به اجرا درآمد. عراق پیـش از ایـن بـه دلیل وضعیت سیاسي داخلي ایران و نتایج سلسله عملیات هاي ناموفقي که در پاییز و زمستان سال 1359 به فرماندهي بني  صدر انجـام گرفته بود از نظر استراتژیکي در غفلت کامل به سر مي برد و در واقع نقطه ثقل تحولات جنگ را نادیده گرفته بود. تا آنجــا کــه بسـیاري از مقام هاي عالي رتبه عراق در طول تابستان 1981 میلادي (1360) کـاملاً متقاعد شده بودند که دولت ایران تا پـاییز (1360) سـقوط خواهـد کـرد. ولـي پیدایش وضعیت جدید به منزله شکســت اســتراتژي عـراق مبني بر  تحمیل صلح با حفظ قلمرو  بود. به همین دلیـل بــدیهي بـود که دولت عراق با اعلام عقب  نشیني از سایر مواضـع اشــغالي امکان افزایش حمایت جهاني از خود و در مقابل فشار بر ایران را براي پایان دادن بـه این جنگ فراهم کند. ارزیابي عملیاتبازتاب عملیاتبن بست نظامي حاکم بر جنگ که ناشي از ناتواني نظامي دو کشور ایران و عراق در تغییر موازنه سیاسي­ نظامي بـود منجـر بـه شـکل گیري و تقویت این نظریه شد که دو طرف درگیر با بهره گیري از قـدرت نظامي توانایي تغییر اوضاع را به سود خود ندارند. با شکل گیري روند آزادسازي مناطق اشغالي و سرانجام فتح خرمشهر بار دیگر جنگ ایران و عـراق در کانون توجه جهانیـان قــرار گرفــت.  در ایــن حال تحلیل محافل کارشناسي ناظران شخصیت ها و مقام هاي رسـمي کشـورها در مورد پیدایش روند جدید در جنگ نمایانگر نوعي غافل گیري و اظهار شگفتي همراه با نگراني بود. با این حال همه نظرها و تحلیل هاي ارائه شــده بر این نکته تأکید داشتند که پیروزي ایران در عملیــات بیــت المقدس به عنوان نقطه عطف مي تواند سرنوشت جنـگ را تعییـن کنـد. چنـان که روزنامه گاردین چاپ انگلیس این پیروزي را نقطه عطفي در جنگ میـان دو کشور دانست و روزنامه لوموند چاپ فرانسه نیز بر این مسئله تأکید کرد که  نبرد خرمشهر سرنوشت جنگ را تعییـن خواهـد کرد.   در سایر تحلیـل هـایي کـه دربـاره آثــار ناشــي از شکسـت عراق در عملیات بیت المقدس مطرح مي شـد بـه موضـوعاتي همچـون:  تحقیر ارتش عراق   از دست دادن مهـم تـرین و بـزرگ ترین انگیزه عراقي ها   در تیررس قرار گرفتن منـاطق نفـت خـیز عـراق  و  توانـایي ایران براي پیشروي به مرز و داخل خاک عراق  اشاره شده است.  البته برخي معتقد بودند که گرچه صدام با حمله به ایران و شکست در جنگ اشتباه بزرگي را مرتکب شد ولي سقوط حکومت عراق به آساني امکان پـذیر نیست زیرا امنیت داخلي عراق کاملاً تحت نظر دولت عراق قرار دارد و از سوي دیگر کشورهاي عربي نیز الزاماً از عراق جانبداري خواهند کرد.  در ایـن روند  تثبیت نظامي­ سیاسي ایــران  و  پــیروزي نظامي بر عراق  به منزله پیروزي انقلاب اسلامي و چیره شدن بر معضلات ناشي از بحـران داخلي و تجاوز خارجي ارزیابي مي شد. به عبارت دیگر توانـایي نظامي ایران موجب تحول در صحنه نبرد شد و تأثیرات احتمــالي آن در حوزه سیاسي در داخل عراق و در سطح منطقه مورد بررسي و توجــه ناظران قرار گرفت. به این معنا پیدایش نتایج ناشـي از ایــن وضـعیت بیانگر منطق حاکم بر تغییر ماهیت جنگ بود.  در واقع ترغیب عراق و حمایت از این کشور براي حمله به ایران به دلیــل نگــراني از تحولات ناشي از پیروزي انقلاب اسلامي در ایران و سقوط شـاه بـود. مخالفـان انقـلاب اسلامي امیدوار بودند؛ با تهاجم دولت بعث عراق جمهوري اسـلامي در گرداب بي ثباتي داخلي و تجاوز خارجي افتاده و سرانجام از پــاي درآید. ولي در مقابل ایران با پیروزي هاي نظـامي خـود در موقعیـت جدید و برتري قرار گرفت.  بدین ترتیب در حالي که تصور مي شد تجاوز نظامي عراق پایان بخش حیات سیاسي نظام انقلابي ایران خواهــد بـود روند تحولات جنگ اوضاع را به گونه اي تغییر داد که سرنوشت سیاسي صدام و تداوم بقاي دولت حاکم بر بغداد در معرض ابهام و تردید قرار گرفـت. پیدایش این وضعیت منجر به تغییر مواضــع عــراق افزایش نگراني امریکا و اتخاذ مواضع و سیاست هاي جدید در منطقه و برخورد با ایران و همچنین افزایش حمایت و گسترش تحرکات دیپلماتیک کشورهاي عرب پشتیبان عراق شد. در این حال دولت عراق بر اثـر درمانـدگي در بـرابر وضعیت جدید به طور تلویحي نقش و موقعیت خود براي امریکــا و نیز  جنگ نیابتي  علیه ایران را یادآوري کرد. نشریه اي به نقـل از یک مقام عراقي نوشت:    عراق به نیابت از جانب امریکا با ایران مي جنگد. عراق با مقابله با جمهوري اسلامي در حقیقت خواسته کار امریکا را بـدون آن که هزینه اي براي واشنگتن دربر داشته باشـد انجـام دهـد.   عراقي ها همچنین بر خلاف مواضع قبلي خود­ قبل از جنگ و قبــل از شکست در تلاش براي  تجزیه ایران  و لغــو قـرارداد 1975 الجزایر­ در وضعیت جدید اعلام کردند که هیچ گونه نظر توسعه طلبانه اي به خاک ایران ندارند. سعدون حمادي وزیر خارجه عراق نیز آمادگي کشورش را براي تخلیـه مناطق اشغالي اعلام کرد. عراق همچنین آمادگي خود را براي مذاکره در هر مورد  حتي رودخانه اروند اعلام کرد. بخش فارسي رادیو بغــداد به نقل از صدام گفت:    رهبري عراق جناب آقـاي صـدام حسین بارها از طریق رسانه هاي گروهي رادیو روزنامه و هیئت هاي حسن نیت اسلامي اعلام نموده است که ما طمعي به خاک ایران نداریم ما آمــاده ایـم که آخرین وجب خاک ایـران را تــرک گــوییم. مــا جنگ افروز نیستیم و نمي خواهیم منطقه نا امن باشد و منافع ما و هر انسان دیگــر در صلح و آرامش تأمین مي شـود.   نگـراني عـراق از سـرانجام جنگ و وضعیت نامطلوبي که گرفتار آن بود تأثیر مستقیمي در موضع گـیري هـاي جدید این کشور داشت. بي گمان تأکید عراق بر پایان دادن به جنـگ و اتخاذ مواضع صلح جویانه مي توانست موقعیت سیاسي ایــن کشور را بهبود بخشد.   چنین به نظر مي رسید که امریکایي ها در متقاعـد کردن دولت عراق براي عقب  نشیني از منـاطق اشـغالي ایـران نقـش برجسته اي داشتند. این اقدام عراق مي توانست در چارچوب سیاست امریکا مبني بر پایان دادن به جنگ معنا پیدا کند زیرا امریکایي ها در اوضاع جدید قادر شدند با حمایت از عراق و فشار بر ایران اهداف و منافع خود را پیگـیري کنند.  در این حال  بمباران جزیره خارک  به وســیله هواپیماهاي عراقي قابل تأمل است. این اقدام در حالي  صـورت گرفـت کــه عـراق شعار صلح طلبي سر مي داد. اگر عراقي ها بر پایان دادن بــه جنگ و برقراري صلح تمایل داشتند اساساً نباید جزیره خارک را مورد حمله قرار مي دادند. به همین دلیل این اقدام عراق را باید در چارچوب سیاست هـاي جدید امریکا و به عنوان تهدید علیه ایران ارزیابي کرد. نتایج: ­دستیابي به کلیه اهداف عملیات­وسعت منطقه آزاد شده: 5380 کیلومترمربع­تلفات عراق: 16000 کشته و مجروح 19000 اسیر­انهدام تجهیزات دشمن: حدود 550 تانــک و نفـربر 53 هواپیما 50 خودرو 3 هلي کوپتر و... ­غنائم: حدود 50 تانک و نفربر 300 خودرو 30 قبضه توپ و... 

 

ابزار هدایت به بالای صفحه